Nederland telt ruim 350 soorten wilde bijen, en ongeveer de helft daarvan staat op de Rode Lijst. Ook veel tuinvogels hebben het lastiger dan vroeger, omdat er minder insecten, hagen en nestplekken zijn. Het goede nieuws: jouw tuin, hoe klein ook, kan echt verschil maken. Een paar vierkante meter met de juiste planten trekt binnen een seizoen al opvallend meer leven aan.
In dit artikel lees je welke inheemse planten het meest opleveren, hoe je zorgt dat er van vroeg tot laat iets bloeit, en hoe je nestkastjes en schuilplekken zo inzet dat insecten en vogels er werkelijk iets aan hebben.
Waarom inheems zo veel uitmaakt
Veel wilde bijen zijn kieskeurig. De klokjesbij vliegt vrijwel alleen op klokjes, de grote wolbij heeft een voorkeur voor ziest en vingerhoedskruid. Exotische sierplanten zien er soms prachtig uit, maar leveren lang niet altijd bruikbaar stuifmeel of nectar. Gevulde bloemen, zoals veel rozen- en dahliacultivars, zijn voor bijen zelfs vaak onbereikbaar omdat de meeldraden zijn omgevormd tot extra bloemblaadjes.
Inheemse planten zijn bovendien waardplant voor rupsen van vlinders en motten. Die rupsen zijn weer hét voedsel voor jonge vogels: een koolmezenpaar heeft duizenden rupsen nodig om één nest groot te brengen. Kies je inheems, dan help je dus de hele voedselketen tegelijk.
Planten die bijen en vlinders echt helpen
Je hoeft niet je hele tuin om te gooien. Begin met een border of een paar grote potten en kies soorten die bewezen veel bezoek trekken. Plant ze bij voorkeur in groepjes van drie of meer, zodat insecten ze makkelijk vinden.
Let ook op een zonnige plek: de meeste bijen houden van warmte. Een hoekje in de schaduw kun je vullen met bosanemoon, daslook of gewone salomonszegel, die in het voorjaar juist daar goed gedijen.
- Wilde marjolein en echte lavendel voor honingbijen en hommels
- Grote kattenstaart en kattenkruid voor een lange zomerbloei
- Knoopkruid en beemdkroon, geliefd bij vlinders en zweefvliegen
- Klokjes zoals ruig klokje voor gespecialiseerde wilde bijen
- Brandnetel in een rustige hoek als waardplant voor dagpauwoog en atalanta
Bloei van februari tot oktober
Een tuin die alleen in juni uitbundig bloeit, laat insecten de rest van het jaar in de steek. Vooral het vroege voorjaar is kritiek: hommelkoninginnen komen al in februari of maart tevoorschijn en moeten dan direct kunnen eten. Krokussen, sneeuwklokjes, wilgen (zoals de katwilg) en sleedoorn zijn dan goud waard.
In de nazomer en herfst helpen klimop, koninginnenkruid en herfstaster om de laatste generaties door te laten komen. Klimop bloeit pas in september en oktober en is dan een van de weinige grote nectarbronnen. Wie meer wil weten over planten, materialen en tuinproducten die bij zo’n bloeikalender passen, vindt achtergrondinformatie en tips op https://tuinenkoopgids.nl. Maak voor jezelf eens een simpel overzicht per maand: zie je een gat, dan weet je meteen wat je nog kunt aanplanten.
Nestkastjes en insectenhotels die werken
Voor vogels bepaalt de grootte van het invlieggat wie er komt wonen. Een opening van 28 millimeter is ideaal voor pimpelmezen, 32 millimeter voor koolmezen en huismussen. Hang het kastje op twee tot drie meter hoogte, met de opening naar het oosten of zuidoosten, zodat het niet in de felle middagzon of de regen hangt. Maak het kastje na het broedseizoen, in de herfst, schoon.
Bij insectenhotels gaat het vaak mis met de details. Gebruik geboorde gaten in hard, onbehandeld hout of holle stengels van riet en bamboe, met een diameter tussen drie en tien millimeter. De gaten moeten glad zijn en aan de achterkant dicht. Hang het hotel stevig en zonnig op, op het zuiden. Vergeet niet dat ongeveer driekwart van de wilde bijen in de grond nestelt: een kaal, zonnig stukje zand of een plek met losse aarde is voor hen minstens zo waardevol.
Rommelhoekjes, water en minder tegels
Een nette tuin is niet altijd een levendige tuin. Laat uitgebloeide stengels in de winter staan, want daarin overwinteren larven en eitjes. Een takkenril of een stapel stenen biedt schuilplek aan egels, padden en kevers. Een inheemse haag van meidoorn, hazelaar of liguster geeft vogels beschutting, nestgelegenheid en in de herfst bessen.
Zet daarnaast een ondiepe schaal water neer met een paar stenen erin, zodat insecten kunnen landen zonder te verdrinken. Elke tegel die eruit gaat, helpt bovendien tegen hitte en wateroverlast. Gebruik geen bestrijdingsmiddelen: ook ‘milde’ middelen raken vaak juist de insecten die je wilt helpen.
Klein beginnen, groot effect
Je hoeft niet alles in één seizoen te doen. Begin dit jaar met een handvol inheemse bloeiers en één goed geplaatst nestkastje, en breid volgend jaar uit met een haag of een zandplek. Ga op een zonnige dag eens rustig bij je border zitten en kijk wie er langskomt: je zult merken dat elke aanpassing zich snel terugbetaalt in gezoem, gefladder en gezang.